উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • Combined Board • সমন্বিত বোর্ড ২০২৬ (অনিয়মিত)

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

y=x2−4x+5 y = x^2 - 4x + 5

  1. ক)

    ∫1+sin⁡x2dx \int \sqrt{1 + \sin \frac{x}{2}} dx এর যোগজ নির্ণয় কর।

    (2)
  2. খ)

    ∫231ydx \int_{2}^{3} \frac{1}{y} dx এর মান নির্ণয় কর।

    (4)
  3. গ)

    উদ্দীপকের বক্ররেখা এবং y=x+1 y = x + 1 সরলরেখা দ্বারা আবদ্ধক্ষেত্রের ক্ষেত্রফল নির্ণয় কর।

    (4)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত যোগজ,
    I=∫1+sin⁡x2 dxI = \int \sqrt{1 + \sin \frac{x}{2}} \, dx
    আমরা জানি, 1+sin⁡x2=cos⁡2x4+sin⁡2x4+2sin⁡x4cos⁡x4=(cos⁡x4+sin⁡x4)21 + \sin \frac{x}{2} = \cos^2 \frac{x}{4} + \sin^2 \frac{x}{4} + 2\sin \frac{x}{4}\cos \frac{x}{4} = \left(\cos \frac{x}{4} + \sin \frac{x}{4}\right)^2

    ∴I=∫(cos⁡x4+sin⁡x4)dx\therefore I = \int \left(\cos \frac{x}{4} + \sin \frac{x}{4}\right) dx
    =sin⁡x414−cos⁡x414+C= \frac{\sin \frac{x}{4}}{\frac{1}{4}} - \frac{\cos \frac{x}{4}}{\frac{1}{4}} + C
    =4(sin⁡x4−cos⁡x4)+C= 4\left(\sin \frac{x}{4} - \cos \frac{x}{4}\right) + C
    (যেখানে CC একটি সমাকলন ধ্রুবক)।

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, y=x2−4x+5y = x^2 - 4x + 5
    ∴I=∫231ydx=∫231x2−4x+5dx\therefore I = \int_{2}^{3} \frac{1}{y} dx = \int_{2}^{3} \frac{1}{x^2 - 4x + 5} dx
    =∫231(x−2)2+1dx= \int_{2}^{3} \frac{1}{(x-2)^2 + 1} dx
    ধরি, x−2=t  ⟹  dx=dtx - 2 = t \implies dx = dt
    সীমা পরিবর্তন:
    যখন x=2x = 2, তখন t=0t = 0
    যখন x=3x = 3, তখন t=1t = 1

    ∴I=∫011t2+12dt=[tan⁡−1t]01\therefore I = \int_{0}^{1} \frac{1}{t^2 + 1^2} dt = [\tan^{-1} t]_0^1
    =tan⁡−1(1)−tan⁡−1(0)=π4−0=π4= \tan^{-1}(1) - \tan^{-1}(0) = \frac{\pi}{4} - 0 = \frac{\pi}{4}
    নির্ণেয় মান: π4\frac{\pi}{4}।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত সমীকরণদ্বয়:
    বক্ররেখা: y=x2−4x+5y = x^2 - 4x + 5 ..... (1)
    সরলরেখা: y=x+1y = x + 1 ..... (2)

    ছেদবিন্দু নির্ণয়:
    (1) ও (2) হতে পাই,
    x2−4x+5=x+1x^2 - 4x + 5 = x + 1
      ⟹  x2−5x+4=0\implies x^2 - 5x + 4 = 0
      ⟹  (x−1)(x−4)=0\implies (x - 1)(x - 4) = 0
    ∴x=1,4\therefore x = 1, 4

    x=1x = 1 থেকে x=4x = 4 ব্যবধিতে সরলরেখাটি বক্ররেখার উপরে অবস্থান করে, কারণ x=2x = 2 বসালে সরলরেখার y=3y = 3 এবং বক্ররেখার y=1y = 1।

    অতএব, নির্ণেয় আবদ্ধ ক্ষেত্রের ক্ষেত্রফল:
    A=∫14(yline−ycurve) dxA = \int_{1}^{4} (y_{\text{line}} - y_{\text{curve}}) \, dx
    =∫14[(x+1)−(x2−4x+5)] dx= \int_{1}^{4} [(x + 1) - (x^2 - 4x + 5)] \, dx
    =∫14(−x2+5x−4) dx= \int_{1}^{4} (-x^2 + 5x - 4) \, dx
    =[−x33+5x22−4x]14= \left[ -\frac{x^3}{3} + \frac{5x^2}{2} - 4x \right]_{1}^{4}
    =(−643+5(16)2−16)−(−13+52−4)= \left( -\frac{64}{3} + \frac{5(16)}{2} - 16 \right) - \left( -\frac{1}{3} + \frac{5}{2} - 4 \right)
    =(−643+40−16)−(−13+52−4)= \left( -\frac{64}{3} + 40 - 16 \right) - \left( -\frac{1}{3} + \frac{5}{2} - 4 \right)
    =(24−643)−(−2+15−246)= \left( 24 - \frac{64}{3} \right) - \left( \frac{-2 + 15 - 24}{6} \right)
    =83−(−116)=83+116=16+116=276=92=4.5= \frac{8}{3} - \left( -\frac{11}{6} \right) = \frac{8}{3} + \frac{11}{6} = \frac{16 + 11}{6} = \frac{27}{6} = \frac{9}{2} = 4.5

    অতএব, নির্ণেয় ক্ষেত্রফল 92\frac{9}{2} বা 4.54.5 বর্গ একক।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন