গণিত • BUET • বাংলাদেশ প্রকৌশল বিশ্ববিদ্যালয় ভর্তি পরীক্ষা ২০১২-২০১৩

গণিত প্রশ্ন

3.

দেখাও যে, f(x)=x1x f(x)=x^{\frac{1}{x}} এর মান বৃহত্তম হবে যদি x=e \mathrm{x}=\mathrm{e} হয়।

উত্তর ও ব্যাখ্যা

AI-তৈরি নমুনা উত্তর

ধরি, y=f(x)=x1xy = f(x) = x^{\frac{1}{x}}
উভয়পক্ষে স্বাভাবিক লগারিদম নিয়ে পাই,
ln⁡y=1xln⁡x\ln y = \frac{1}{x} \ln x

xx-এর সাপেক্ষে অন্তরীকরণ করে পাই,
1ydydx=ddx(ln⁡xx)\frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx} \left( \frac{\ln x}{x} \right)
⇒1ydydx=x⋅1x−ln⁡x⋅1x2=1−ln⁡xx2\Rightarrow \frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = \frac{x \cdot \frac{1}{x} - \ln x \cdot 1}{x^2} = \frac{1 - \ln x}{x^2}
⇒dydx=y(1−ln⁡xx2)=x1x(1−ln⁡xx2)\Rightarrow \frac{dy}{dx} = y \left( \frac{1 - \ln x}{x^2} \right) = x^{\frac{1}{x}} \left( \frac{1 - \ln x}{x^2} \right)

গুরুমান বা লঘুমানের জন্য, dydx=0\frac{dy}{dx} = 0
⇒x1x(1−ln⁡xx2)=0\Rightarrow x^{\frac{1}{x}} \left( \frac{1 - \ln x}{x^2} \right) = 0
যেহেতু x1x≠0x^{\frac{1}{x}} \neq 0,
∴1−ln⁡x=0⇒ln⁡x=1⇒x=e\therefore 1 - \ln x = 0 \Rightarrow \ln x = 1 \Rightarrow x = e

এখন, দ্বিতীয় অন্তরজ নির্ণয় করি:
d2ydx2=ddx[y⋅1−ln⁡xx2]=dydx(1−ln⁡xx2)+y⋅ddx(1−ln⁡xx2)\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{d}{dx} \left[ y \cdot \frac{1 - \ln x}{x^2} \right] = \frac{dy}{dx} \left( \frac{1 - \ln x}{x^2} \right) + y \cdot \frac{d}{dx} \left( \frac{1 - \ln x}{x^2} \right)

x=ex = e বিন্দুতে dydx=0\frac{dy}{dx} = 0, সুতরাং:
[d2ydx2]x=e=0+y(e)⋅[x2(−1x)−(1−ln⁡x)(2x)x4]x=e\left[ \frac{d^2y}{dx^2} \right]_{x=e} = 0 + y(e) \cdot \left[ \frac{x^2 \left(-\frac{1}{x}\right) - (1 - \ln x)(2x)}{x^4} \right]_{x=e}
⇒[d2ydx2]x=e=e1e⋅[−e−(1−1)(2e)e4]=e1e(−ee4)=−e1ee3<0\Rightarrow \left[ \frac{d^2y}{dx^2} \right]_{x=e} = e^{\frac{1}{e}} \cdot \left[ \frac{-e - (1 - 1)(2e)}{e^4} \right] = e^{\frac{1}{e}} \left( -\frac{e}{e^4} \right) = -\frac{e^{\frac{1}{e}}}{e^3} < 0

যেহেতু [d2ydx2]x=e<0\left[ \frac{d^2y}{dx^2} \right]_{x=e} < 0, সুতরাং x=ex = e বিন্দুতে f(x)f(x) এর মান বৃহত্তম (সর্বোচ্চ)। (দেখানো হলো)

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন