গণিত • Dinajpur Board • দিনাজপুর বোর্ড ২০২৫

গণিত প্রশ্ন

sec⁡A+tan⁡A=y \sec A + \tan A = y , M=tan⁡θ⋅sec⁡θ M = \tan \theta \cdot \sec \theta , যখন θ \theta সূক্ষ্মকোণ।

  1. ক)

    12 tan⁡A=5 \tan A = 5 হলে, sin⁡A⋅cos⁡A \sin A \cdot \cos A এর মান নির্ণয় কর।

    (1)
  2. খ)

    দেখাও যে, sin⁡A=y2−1y2+1 \sin A = \frac{y^2 - 1}{y^2 + 1} |

    (2)
  3. গ)

    M=23 M = \frac{2}{3} হলে, θ \theta এর মান নির্ণয় কর।

    (3)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    tan⁡A=512\tan A=\dfrac5{12}, তাই লম্ব =5=5, ভূমি =12=12, অতিভুজ =52+122=13=\sqrt{5^2+12^2}=13।

    sin⁡A=513\sin A=\dfrac5{13}, cos⁡A=1213\cos A=\dfrac{12}{13}

    sin⁡A⋅cos⁡A=513×1213=60169\sin A\cdot\cos A=\dfrac5{13}\times\dfrac{12}{13}=\dfrac{60}{169}।

  2. খ)

    sec⁡A+tan⁡A=y\sec A+\tan A=y ...(i)

    sec⁡2A−tan⁡2A=1\sec^2A-\tan^2A=1 থেকে (sec⁡A+tan⁡A)(sec⁡A−tan⁡A)=1(\sec A+\tan A)(\sec A-\tan A)=1, তাই sec⁡A−tan⁡A=1y\sec A-\tan A=\dfrac1y ...(ii)

    (i) ++ (ii): 2sec⁡A=y+1y=y2+1y2\sec A=y+\dfrac1y=\dfrac{y^2+1}y, তাই sec⁡A=y2+12y\sec A=\dfrac{y^2+1}{2y}

    (i) −- (ii): 2tan⁡A=y−1y=y2−1y2\tan A=y-\dfrac1y=\dfrac{y^2-1}y, তাই tan⁡A=y2−12y\tan A=\dfrac{y^2-1}{2y}

    sin⁡A=tan⁡A÷sec⁡A=y2−12y×2yy2+1=y2−1y2+1\sin A=\tan A\div\sec A=\dfrac{y^2-1}{2y}\times\dfrac{2y}{y^2+1}=\dfrac{y^2-1}{y^2+1}। (দেখানো হলো)

  3. গ)

    M=tan⁡θsec⁡θ=23M=\tan\theta\sec\theta=\dfrac23

    বা, sin⁡θcos⁡θ⋅1cos⁡θ=23\dfrac{\sin\theta}{\cos\theta}\cdot\dfrac1{\cos\theta}=\dfrac23

    বা, 3sin⁡θ=2cos⁡2θ=2(1−sin⁡2θ)3\sin\theta=2\cos^2\theta=2(1-\sin^2\theta)

    বা, 2sin⁡2θ+3sin⁡θ−2=02\sin^2\theta+3\sin\theta-2=0

    বা, (2sin⁡θ−1)(sin⁡θ+2)=0(2\sin\theta-1)(\sin\theta+2)=0

    sin⁡θ=−2\sin\theta=-2 সম্ভব নয় (−1≤sin⁡θ≤1-1\le\sin\theta\le1), তাই sin⁡θ=12=sin⁡30∘\sin\theta=\dfrac12=\sin30^\circ।

    সুতরাং, θ=30∘\theta=\mathbf{30^\circ}।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন