উচ্চতর গণিত ২য় পত্র • Chattogram Board • চট্টগ্রাম বোর্ড ২০১৯

উচ্চতর গণিত ২য় পত্র প্রশ্ন

দৃশ্যকল্প-১: 8x2−6x+1=08 x^{2}-6 x+1=0 সমীকরণের মূলদ্বয় a\mathrm{a} ও b. দৃশ্যকল্প--২: (1+3y)2n(1+3 y)^{2 n}; যেখানে n∈Z\mathrm{n} \in Z.

  1. ক)

    মান নির্ণয় কর: i3\sqrt[3]{i}.

    (1)
  2. খ)

    দৃশ্যকল্প-১: হতে এইরূপ একটি সমীকরণ নির্ণয় কর যার মূলদ্বায় a+1b\mathrm{a}+\frac{1}{b} এবং b+1a\mathrm{b}+\frac{1}{a}.

    (2)
  3. গ)

    দৃশ্যকল্প-২: এর আলোকে প্রদত্ত বিস্তৃতির মধ্যপদটি হবে 1.3.5.……..(2n−1)n!6nyn\frac{1.3 .5 . \ldots \ldots . .(2 n-1)}{n !} 6^{n} y^{n}

    (3)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    ধরি, x=i3x = \sqrt[3]{i}
      ⟹  x3=i=−i3\implies x^3 = i = -i^3 (যেহেতু i3=−i  ⟹  i=−i3i^3 = -i \implies i = -i^3)
      ⟹  x3+i3=0\implies x^3 + i^3 = 0
      ⟹  (x+i)(x2−xi+i2)=0\implies (x + i)(x^2 - xi + i^2) = 0
      ⟹  (x+i)(x2−ix−1)=0\implies (x + i)(x^2 - ix - 1) = 0

    হয়, x+i=0  ⟹  x=−ix + i = 0 \implies x = -i
    অথবা, x2−ix−1=0x^2 - ix - 1 = 0
      ⟹  x=−(−i)±(−i)2−4(1)(−1)2(1)=i±−1+42=i±32=±3+i2\implies x = \frac{-(-i) \pm \sqrt{(-i)^2 - 4(1)(-1)}}{2(1)} = \frac{i \pm \sqrt{-1 + 4}}{2} = \frac{i \pm \sqrt{3}}{2} = \frac{\pm \sqrt{3} + i}{2}

    অতএব, i3=−i,3+i2,−3+i2\sqrt[3]{i} = -i, \frac{\sqrt{3} + i}{2}, \frac{-\sqrt{3} + i}{2}।

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দৃশ্যকল্প-১ এ প্রদত্ত সমীকরণ: 8x2−6x+1=08x^2 - 6x + 1 = 0
    বা, 8x2−4x−2x+1=08x^2 - 4x - 2x + 1 = 0
    বা, 4x(2x−1)−1(2x−1)=04x(2x - 1) - 1(2x - 1) = 0
    বা, (2x−1)(4x−1)=0(2x - 1)(4x - 1) = 0
    ∴x=12,14\therefore x = \frac{1}{2}, \frac{1}{4}

    অতএব, মূলদ্বয় a=12a = \frac{1}{2} এবং b=14b = \frac{1}{4}

    তাহলে নতুন মূলদ্বয় হবে:
    প্রথম মূল, α=a+1b=12+4=92\alpha = a + \frac{1}{b} = \frac{1}{2} + 4 = \frac{9}{2}
    দ্বিতীয় মূল, β=b+1a=14+2=94\beta = b + \frac{1}{a} = \frac{1}{4} + 2 = \frac{9}{4}

    নতুন সমীকরণের:
    মূলদ্বয়ের যোগফল, α+β=92+94=18+94=274\alpha + \beta = \frac{9}{2} + \frac{9}{4} = \frac{18 + 9}{4} = \frac{27}{4}
    মূলদ্বয়ের গুণফল, α⋅β=92⋅94=818\alpha \cdot \beta = \frac{9}{2} \cdot \frac{9}{4} = \frac{81}{8}

    সুতরাং নির্ণেয় দ্বিঘাত সমীকরণটি হলো:
    x2−(α+β)x+αβ=0x^2 - (\alpha + \beta)x + \alpha\beta = 0
    বা, x2−274x+818=0x^2 - \frac{27}{4}x + \frac{81}{8} = 0
    উভয়পক্ষকে 88 দ্বারা গুণ করে পাই:
    8x2−54x+81=08x^2 - 54x + 81 = 0।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দৃশ্যকল্প-২ এ প্রদত্ত রাশি: (1+3y)2n(1 + 3y)^{2n}
    এখানে ঘাত 2n2n একটি জোড় সংখ্যা।
    অতএব, বিস্তৃতিটিতে মোট পদসংখ্যা হবে (2n+1)(2n + 1), যা বিজোড়।
    সুতরাং, একটি মাত্র মধ্যপদ থাকবে এবং তা হবে (2n2+1)\left(\frac{2n}{2} + 1\right)-তম পদ বা (n+1)(n + 1)-তম পদ।

    (n+1)(n + 1)-তম পদ, Tn+1=2nCn(1)2n−n(3y)nT_{n+1} = {}^{2n}C_n (1)^{2n-n} (3y)^n
    =(2n)!n!(2n−n)!⋅3nyn= \frac{(2n)!}{n!(2n - n)!} \cdot 3^n y^n
    =(2n)!n! n!⋅3nyn= \frac{(2n)!}{n! \, n!} \cdot 3^n y^n
    =1⋅2⋅3⋅4…(2n−1)(2n)n! n!⋅3nyn= \frac{1 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 4 \dots (2n - 1)(2n)}{n! \, n!} \cdot 3^n y^n
    ={1⋅3⋅5…(2n−1)}{2⋅4⋅6…(2n)}n! n!⋅3nyn= \frac{\{1 \cdot 3 \cdot 5 \dots (2n - 1)\} \{2 \cdot 4 \cdot 6 \dots (2n)\}}{n! \, n!} \cdot 3^n y^n
    ={1⋅3⋅5…(2n−1)}⋅2n{1⋅2⋅3…n}n! n!⋅3nyn= \frac{\{1 \cdot 3 \cdot 5 \dots (2n - 1)\} \cdot 2^n \{1 \cdot 2 \cdot 3 \dots n\}}{n! \, n!} \cdot 3^n y^n
    ={1⋅3⋅5…(2n−1)}⋅2n⋅n!n! n!⋅3nyn= \frac{\{1 \cdot 3 \cdot 5 \dots (2n - 1)\} \cdot 2^n \cdot n!}{n! \, n!} \cdot 3^n y^n
    =1⋅3⋅5…(2n−1)n!⋅(2⋅3)nyn= \frac{1 \cdot 3 \cdot 5 \dots (2n - 1)}{n!} \cdot (2 \cdot 3)^n y^n
    =1⋅3⋅5…(2n−1)n!6nyn= \frac{1 \cdot 3 \cdot 5 \dots (2n - 1)}{n!} 6^n y^n (প্রমাণিত)

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন