উচ্চতর গণিত ২য় পত্র • Dinajpur Board • দিনাজপুর বোর্ড ২০২৫

উচ্চতর গণিত ২য় পত্র প্রশ্ন

P=a+ibP = a + ib

  1. ক)

    1−2i \frac{1}{-2 i} জটিল সংখ্যাটির আর্গুমেন্ট নির্ণয় কর।

    (2)
  2. খ)

    a=−12,b=−32 a=-\frac{1}{2}, b=-\frac{\sqrt{3}}{2} হলে, 4P6+25P5+20P4+P3+5P+20 4 P^{6}+25 P^{5}+20 P^{4}+P^{3}+5 P+20 এর মান নির্ণায় কর।

    (4)
  3. গ)

    a=4096, b=0 a=4096, ~b=0 হলে, −P6 \sqrt[6]{-P} এর মান নির্ণয় কর।

    (4)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত জটিল সংখ্যাটি হলো:
    z=1−2i=i−2i2=i−2(−1)=i2=0+12iz = \frac{1}{-2i} = \frac{i}{-2i^2} = \frac{i}{-2(-1)} = \frac{i}{2} = 0 + \frac{1}{2}i

    এখানে, বাস্তব অংশ x=0x = 0 এবং কাল্পনিক অংশ y=12>0y = \frac{1}{2} > 0।
    অতএব, সংখ্যাটি ধনাত্মক কাল্পনিক অক্ষে অবস্থিত।
    সুতরাং, এর মুখ্য আর্গুমেন্ট, θ=Arg⁡(z)=π2\theta = \operatorname{Arg}(z) = \frac{\pi}{2} (বা 90∘90^\circ)।

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, P=a+ibP = a + ib যেখানে a=−12,b=−32a = -\frac{1}{2}, b = -\frac{\sqrt{3}}{2}।
    ∴P=−12−i32=ω2\therefore P = -\frac{1}{2} - i\frac{\sqrt{3}}{2} = \omega^2 (এককের একটি কাল্পনিক ঘনমূল)।
    আমরা জানি, ω3=1\omega^3 = 1 এবং 1+ω+ω2=01 + \omega + \omega^2 = 0।

    এখন প্রদত্ত রাশির প্রতিটি পদ নির্ণয় করি:
    P=ω2P = \omega^2
    P2=ω4=ωP^2 = \omega^4 = \omega
    P3=(ω2)3=ω6=1P^3 = (\omega^2)^3 = \omega^6 = 1
    P4=ω8=ω2P^4 = \omega^8 = \omega^2
    P5=ω10=ωP^5 = \omega^{10} = \omega
    P6=ω12=1P^6 = \omega^{12} = 1

    প্রদত্ত রাশি,
    E=4P6+25P5+20P4+P3+5P+20E = 4P^6 + 25P^5 + 20P^4 + P^3 + 5P + 20
    =4(1)+25(ω)+20(ω2)+1+5(ω2)+20= 4(1) + 25(\omega) + 20(\omega^2) + 1 + 5(\omega^2) + 20
    =4+25ω+20ω2+1+5ω2+20= 4 + 25\omega + 20\omega^2 + 1 + 5\omega^2 + 20
    =25+25ω+25ω2= 25 + 25\omega + 25\omega^2
    =25(1+ω+ω2)= 25(1 + \omega + \omega^2)
    =25×0=0= 25 \times 0 = 0

    ∴\therefore নির্ণেয় মান 00।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, P=a+ibP = a + ib যেখানে a=4096,b=0a = 4096, b = 0।
    ∴P=4096\therefore P = 4096
    আমাদের −P6=(−4096)16\sqrt[6]{-P} = (-4096)^{\frac{1}{6}} এর মান নির্ণয় করতে হবে।

    ধরি, x=−40966x = \sqrt[6]{-4096}
    ⇒x6=−4096=4096(−1)=212(cos⁡π+isin⁡π)\Rightarrow x^6 = -4096 = 4096(-1) = 2^{12}(\cos\pi + i\sin\pi)
    সাধারণ আকারে,
    x6=212[cos⁡(2kπ+π)+isin⁡(2kπ+π)]x^6 = 2^{12} [\cos(2k\pi + \pi) + i\sin(2k\pi + \pi)], যেখানে k=0,1,2,3,4,5k = 0, 1, 2, 3, 4, 5
    ডি মইভরের উপপাদ্য প্রয়োগ করে,
    x=(212)16[cos⁡(2k+1)π6+isin⁡(2k+1)π6]=4[cos⁡(2k+1)π6+isin⁡(2k+1)π6]x = (2^{12})^{\frac{1}{6}} \left[\cos\frac{(2k+1)\pi}{6} + i\sin\frac{(2k+1)\pi}{6}\right] = 4 \left[\cos\frac{(2k+1)\pi}{6} + i\sin\frac{(2k+1)\pi}{6}\right]

    বিকল্পভাবে,
    x6+4096=0x^6 + 4096 = 0
    ⇒(x2)3+43=0\Rightarrow (x^2)^3 + 4^3 = 0
    ⇒(x2+4)(x4−4x2+16)=0\Rightarrow (x^2 + 4)(x^4 - 4x^2 + 16) = 0

    ১) x2+4=0⇒x2=−4⇒x=±2ix^2 + 4 = 0 \Rightarrow x^2 = -4 \Rightarrow x = \pm 2i

    ২) x4−4x2+16=0x^4 - 4x^2 + 16 = 0
    ⇒(x2+4)2−12x2=0\Rightarrow (x^2 + 4)^2 - 12x^2 = 0
    ⇒(x2+4)2−(23x)2=0\Rightarrow (x^2 + 4)^2 - (2\sqrt{3}x)^2 = 0
    ⇒(x2+23x+4)(x2−23x+4)=0\Rightarrow (x^2 + 2\sqrt{3}x + 4)(x^2 - 2\sqrt{3}x + 4) = 0

    x2+23x+4=0x^2 + 2\sqrt{3}x + 4 = 0 হতে,
    x=−23±12−162=−3±ix = \frac{-2\sqrt{3} \pm \sqrt{12 - 16}}{2} = -\sqrt{3} \pm i

    x2−23x+4=0x^2 - 2\sqrt{3}x + 4 = 0 হতে,
    x=23±12−162=3±ix = \frac{2\sqrt{3} \pm \sqrt{12 - 16}}{2} = \sqrt{3} \pm i

    অতএব, নির্ণেয় মানসমূহ হলো: ±2i,±3±i\pm 2i, \pm \sqrt{3} \pm i।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন