উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • Dhaka Board • ঢাকা বোর্ড ২০২৩

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

  1. ক)

    cot⁡θ=2\cot \theta=\sqrt{2} হলে cos⁡2θ\cos 2 \theta এর মান নির্ণয় কর।

    (1)
  2. খ)

    উদ্দীপকের আলোকে দেখাও যে, 34cosec⁡A−14sec⁡A=1\frac{\sqrt{3}}{4} \operatorname{cosec} \mathrm{A}-\frac{1}{4} \sec \mathrm{A}=1

    (2)
  3. গ)

    উদ্দীপকের আলোকে দেখাও যে, 3−cos⁡2(θ+A)−cos⁡2 A−cos⁡2(θ−A)=323-\cos ^{2}(\theta+\mathrm{A})-\cos ^{2} \mathrm{~A}-\cos ^{2}(\theta-A)=\frac{3}{2}.

    (3)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, cot⁡θ=2\cot \theta = \sqrt{2}
    আমরা জানি,
    cos⁡2θ=cot⁡2θ−1cot⁡2θ+1\cos 2\theta = \frac{\cot^2 \theta - 1}{\cot^2 \theta + 1}
    ∴cos⁡2θ=(2)2−1(2)2+1=2−12+1=13\therefore \cos 2\theta = \frac{(\sqrt{2})^2 - 1}{(\sqrt{2})^2 + 1} = \frac{2 - 1}{2 + 1} = \frac{1}{3}

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    উদ্দীপকের চিত্রে △ABC\triangle ABC-এ,
    ∠BCA=120∘\angle BCA = 120^\circ এবং ∠B=40∘\angle B = 40^\circ
    ত্রিভুজের তিন কোণের সমষ্টি 180∘180^\circ হওয়ায়,
    A=180∘−(120∘+40∘)=20∘A = 180^\circ - (120^\circ + 40^\circ) = 20^\circ

    বামপক্ষ =34cosec⁡A−14sec⁡A= \frac{\sqrt{3}}{4} \operatorname{cosec} A - \frac{1}{4} \sec A
    =34sin⁡20∘−14cos⁡20∘= \frac{\sqrt{3}}{4\sin 20^\circ} - \frac{1}{4\cos 20^\circ}
    =3cos⁡20∘−sin⁡20∘4sin⁡20∘cos⁡20∘= \frac{\sqrt{3}\cos 20^\circ - \sin 20^\circ}{4\sin 20^\circ \cos 20^\circ}
    =2(32cos⁡20∘−12sin⁡20∘)2(2sin⁡20∘cos⁡20∘)= \frac{2\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\cos 20^\circ - \frac{1}{2}\sin 20^\circ\right)}{2(2\sin 20^\circ \cos 20^\circ)}
    =sin⁡60∘cos⁡20∘−cos⁡60∘sin⁡20∘sin⁡(2×20∘)= \frac{\sin 60^\circ \cos 20^\circ - \cos 60^\circ \sin 20^\circ}{\sin(2 \times 20^\circ)}
    =sin⁡(60∘−20∘)sin⁡40∘=sin⁡40∘sin⁡40∘=1=ডানপক্ষ= \frac{\sin(60^\circ - 20^\circ)}{\sin 40^\circ} = \frac{\sin 40^\circ}{\sin 40^\circ} = 1 = \text{ডানপক্ষ}
    (দেখানো হলো)

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    উদ্দীপকের চিত্রে একটি সরলরেখায় θ\theta ও 120∘120^\circ সন্নিহিত কোণ।
    ∴θ+120∘=180∘  ⟹  θ=60∘\therefore \theta + 120^\circ = 180^\circ \implies \theta = 60^\circ

    বামপক্ষ =3−cos⁡2(θ+A)−cos⁡2A−cos⁡2(θ−A)= 3 - \cos^2(\theta + A) - \cos^2 A - \cos^2(\theta - A)
    =[1−cos⁡2(θ+A)]+[1−cos⁡2(θ−A)]+[1−cos⁡2A]= [1 - \cos^2(\theta + A)] + [1 - \cos^2(\theta - A)] + [1 - \cos^2 A]
    =sin⁡2(θ+A)+sin⁡2(θ−A)+sin⁡2A= \sin^2(\theta + A) + \sin^2(\theta - A) + \sin^2 A
    θ=60∘\theta = 60^\circ বসিয়ে,
    =sin⁡2(60∘+A)+sin⁡2(60∘−A)+sin⁡2A= \sin^2(60^\circ + A) + \sin^2(60^\circ - A) + \sin^2 A
    =(sin⁡60∘cos⁡A+cos⁡60∘sin⁡A)2+(sin⁡60∘cos⁡A−cos⁡60∘sin⁡A)2+sin⁡2A= (\sin 60^\circ \cos A + \cos 60^\circ \sin A)^2 + (\sin 60^\circ \cos A - \cos 60^\circ \sin A)^2 + \sin^2 A
    =2[sin⁡260∘cos⁡2A+cos⁡260∘sin⁡2A]+sin⁡2A= 2[\sin^2 60^\circ \cos^2 A + \cos^2 60^\circ \sin^2 A] + \sin^2 A
    =2[34cos⁡2A+14sin⁡2A]+sin⁡2A= 2\left[\frac{3}{4}\cos^2 A + \frac{1}{4}\sin^2 A\right] + \sin^2 A
    =32cos⁡2A+12sin⁡2A+sin⁡2A= \frac{3}{2}\cos^2 A + \frac{1}{2}\sin^2 A + \sin^2 A
    =32(cos⁡2A+sin⁡2A)=32×1=32=ডানপক্ষ= \frac{3}{2}(\cos^2 A + \sin^2 A) = \frac{3}{2} \times 1 = \frac{3}{2} = \text{ডানপক্ষ}
    (দেখানো হলো)

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন