উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • Dinajpur Board • দিনাজপুর বোর্ড ২০২২

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

A−1=[2−1130−21−41] A^{-1} = \begin{bmatrix} 2 & -1 & 1 \ 3 & 0 & -2 \ 1 & -4 & 1 \end{bmatrix}
x5−2y5+z=1 \frac{x}{5} - \frac{2y}{5} + z = 1
x+y4+3z4=1 x + \frac{y}{4} + \frac{3z}{4} = 1
x3−y+2z3=1 \frac{x}{3} - y + \frac{2z}{3} = 1

  1. ক)

    B=[K+4344] B = \begin{bmatrix} K + 4 & 3 \ 4 & 4 \end{bmatrix} , B ম্যাট্রিক্সটি ব্যতিক্রমী হলে K এর মান নির্ণয় কর।

    (2)
  2. খ)

    A নির্ণয় কর।

    (4)
  3. গ)

    উদ্দীপকে বর্ণিত সমীকরণ জোটটি ক্রেমারের নিয়মে সমাধান কর।

    (4)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, B=[K+4344]B = \begin{bmatrix} K + 4 & 3 \\ 4 & 4 \end{bmatrix}
    ম্যাট্রিক্স BB ব্যতিক্রমী (singular) হলে এর নির্ণায়কের মান শূন্য হবে।
    অতএব, ∣B∣=0|B| = 0
      ⟹  (K+4)(4)−(3)(4)=0\implies (K+4)(4) - (3)(4) = 0
      ⟹  4K+16−12=0\implies 4K + 16 - 12 = 0
      ⟹  4K+4=0\implies 4K + 4 = 0
      ⟹  4K=−4\implies 4K = -4
      ⟹  K=−1\implies K = -1

    সুতরাং, KK-এর মান −1-1।

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    আমরা জানি, A=(A−1)−1=1∣A−1∣adj(A−1)A = (A^{-1})^{-1} = \frac{1}{|A^{-1}|} \text{adj}(A^{-1})

    প্রদত্ত, A−1=[2−1130−21−41]A^{-1} = \begin{bmatrix} 2 & -1 & 1 \\ 3 & 0 & -2 \\ 1 & -4 & 1 \end{bmatrix}

    ∣A−1∣=2(0−8)−(−1)(3−(−2))+1(−12−0)|A^{-1}| = 2(0 - 8) - (-1)(3 - (-2)) + 1(-12 - 0)
    =2(−8)+1(5)+1(−12)=−16+5−12=−23= 2(-8) + 1(5) + 1(-12) = -16 + 5 - 12 = -23

    A−1A^{-1}-এর উপাদানগুলোর সহগুণকসমূহ:
    C11=+(0−8)=−8C_{11} = + (0 - 8) = -8
    C12=−(3−(−2))=−5C_{12} = - (3 - (-2)) = -5
    C13=+(−12−0)=−12C_{13} = + (-12 - 0) = -12
    C21=−(−1−(−4))=−3C_{21} = - (-1 - (-4)) = -3
    C22=+(2−1)=1C_{22} = + (2 - 1) = 1
    C23=−(−8−(−1))=7C_{23} = - (-8 - (-1)) = 7
    C31=+(2−0)=2C_{31} = + (2 - 0) = 2
    C32=−(−4−3)=7C_{32} = - (-4 - 3) = 7
    C33=+(0−(−3))=3C_{33} = + (0 - (-3)) = 3

    সহগুণক ম্যাট্রিক্স:
    C=[−8−5−12−317273]C = \begin{bmatrix} -8 & -5 & -12 \\ -3 & 1 & 7 \\ 2 & 7 & 3 \end{bmatrix}

    adj(A−1)=CT=[−8−32−517−1273]\text{adj}(A^{-1}) = C^T = \begin{bmatrix} -8 & -3 & 2 \\ -5 & 1 & 7 \\ -12 & 7 & 3 \end{bmatrix}

    অতএব, A=(A−1)−1=−123[−8−32−517−1273]=[823323−223523−123−7231223−723−323]A = (A^{-1})^{-1} = -\frac{1}{23} \begin{bmatrix} -8 & -3 & 2 \\ -5 & 1 & 7 \\ -12 & 7 & 3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} \frac{8}{23} & \frac{3}{23} & -\frac{2}{23} \\ \frac{5}{23} & -\frac{1}{23} & -\frac{7}{23} \\ \frac{12}{23} & -\frac{7}{23} & -\frac{3}{23} \end{bmatrix}।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত সমীকরণজোটকে সরল করে পাই:
    ১ম সমীকরণ: x5−2y5+z=1  ⟹  x−2y+5z=5\frac{x}{5} - \frac{2y}{5} + z = 1 \implies x - 2y + 5z = 5
    ২য় সমীকরণ: x+y4+3z4=1  ⟹  4x+y+3z=4x + \frac{y}{4} + \frac{3z}{4} = 1 \implies 4x + y + 3z = 4
    ৩য় সমীকরণ: x3−y+2z3=1  ⟹  x−3y+2z=3\frac{x}{3} - y + \frac{2z}{3} = 1 \implies x - 3y + 2z = 3

    ক্রেমারের নিয়ম অনুসারে:
    D=∣1−254131−32∣D = \begin{vmatrix} 1 & -2 & 5 \\ 4 & 1 & 3 \\ 1 & -3 & 2 \end{vmatrix}
    =1(2−(−9))−(−2)(8−3)+5(−12−1)= 1(2 - (-9)) - (-2)(8 - 3) + 5(-12 - 1)
    =1(11)+2(5)+5(−13)=11+10−65=−44= 1(11) + 2(5) + 5(-13) = 11 + 10 - 65 = -44

    Dx=∣5−254133−32∣D_x = \begin{vmatrix} 5 & -2 & 5 \\ 4 & 1 & 3 \\ 3 & -3 & 2 \end{vmatrix}
    =5(2−(−9))−(−2)(8−9)+5(−12−3)= 5(2 - (-9)) - (-2)(8 - 9) + 5(-12 - 3)
    =5(11)+2(−1)+5(−15)=55−2−75=−22= 5(11) + 2(-1) + 5(-15) = 55 - 2 - 75 = -22

    Dy=∣155443132∣D_y = \begin{vmatrix} 1 & 5 & 5 \\ 4 & 4 & 3 \\ 1 & 3 & 2 \end{vmatrix}
    =1(8−9)−5(8−3)+5(12−4)= 1(8 - 9) - 5(8 - 3) + 5(12 - 4)
    =1(−1)−5(5)+5(8)=−1−25+40=14= 1(-1) - 5(5) + 5(8) = -1 - 25 + 40 = 14

    Dz=∣1−254141−33∣D_z = \begin{vmatrix} 1 & -2 & 5 \\ 4 & 1 & 4 \\ 1 & -3 & 3 \end{vmatrix}
    =1(3−(−12))−(−2)(12−4)+5(−12−1)= 1(3 - (-12)) - (-2)(12 - 4) + 5(-12 - 1)
    =1(15)+2(8)+5(−13)=15+16−65=−34= 1(15) + 2(8) + 5(-13) = 15 + 16 - 65 = -34

    অতএব,
    x=DxD=−22−44=12x = \frac{D_x}{D} = \frac{-22}{-44} = \frac{1}{2}
    y=DyD=14−44=−722y = \frac{D_y}{D} = \frac{14}{-44} = -\frac{7}{22}
    z=DzD=−34−44=1722z = \frac{D_z}{D} = \frac{-34}{-44} = \frac{17}{22}

    নির্ণেয় সমাধান: (x,y,z)=(12,−722,1722)(x, y, z) = \left(\frac{1}{2}, -\frac{7}{22}, \frac{17}{22}\right)।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন