DU • ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় ব্যবসায় শিক্ষা ইউনিট (বিভাগ পরিবর্তন) ভর্তি পরীক্ষা ২০২২-২০২৩

প্রশ্ন ও সমাধান

গণিত

(6.1) f(x)=1+x1−xf(x) = \frac{1+x}{1-x} হলে f(1−x1+x)=f\left(\frac{1-x}{1+x}\right) = কত?

(6.2) ∫01xdx9−x2\int_0^1 \frac{xdx}{\sqrt{9-x^2}} এর মান কত?

(6.3) 4×nC1=nC24 \times ^nC_1 = ^nC_2 হলে n এর মান নির্ণয় কর।

(6.4) যদি A=[3622]A = \begin{bmatrix} 3 & 6 \\ 2 & 2 \end{bmatrix} এবং B=[2−1]B = \begin{bmatrix} 2 \\ -1 \end{bmatrix} হলে A−1A^{-1} নিরূপণ কর।

(6.5) যদি y=x2−1x2+1y = \frac{x^2-1}{x^2+1} হলে f′(x)f'(x) এর মান বের কর।

(6.6) x এর মান কত হলে ফাংশন, f(x)=23x3+12x2−6x+8f(x) = \frac{2}{3}x^3 + \frac{1}{2}x^2 - 6x + 8 এর মান সর্বোচ্চ হবে।

(6.7) lim⁡h→0(x+h)12−x12h\lim_{h \to 0} \frac{(x+h)^{\frac{1}{2}}-x^{\frac{1}{2}}}{h} এর মান নির্ণয় কর।

(6.8) xx2−3x+1=1\frac{x}{x^2-3x+1} = 1 হলে x+1xx + \frac{1}{x} এর মান কত?

(6.9) ∫e−5xdx=?\int e^{-5x} dx = ?

(6.1) একটি খুঁটি ভেঙে গিয়ে ভূমির সাথে 30∘30^\circ কোণ উৎপন্ন করে। ভাঙা অংশের দৈর্ঘ্য ১৬ মিটার হলে খুঁটির দৈর্ঘ্য কত?

উত্তর ও ব্যাখ্যা

(6.1) f(x)=1+x1−xf(x) = \frac{1+x}{1-x} হলে f(1−x1+x)=1+1−x1+x1−1−x1+x=(1+x)+(1−x)1+x(1+x)−(1−x)1+x=22x=1xf\left(\frac{1-x}{1+x}\right) = \frac{1 + \frac{1-x}{1+x}}{1 - \frac{1-x}{1+x}} = \frac{\frac{(1+x)+(1-x)}{1+x}}{\frac{(1+x)-(1-x)}{1+x}} = \frac{2}{2x} = \frac{1}{x}। উত্তর: 1x\frac{1}{x}

(6.2) ∫01x dx9−x2\int_0^1 \frac{x\,dx}{\sqrt{9-x^2}}। ধরি u=9−x2u = 9 - x^2, du=−2x dxdu = -2x\,dx, তাই x dx=−du2x\,dx = -\frac{du}{2}; x=0⇒u=9x=0 \Rightarrow u=9, x=1⇒u=8x=1 \Rightarrow u=8। মান =−12∫98u−1/2du=12∫89u−1/2du=[u]89=3−22= -\frac12\int_9^8 u^{-1/2}du = \frac12\int_8^9 u^{-1/2}du = \left[\sqrt{u}\right]_8^9 = 3 - 2\sqrt2। উত্তর: 3−223 - 2\sqrt2

(6.3) 4×nC1=nC24 \times {}^nC_1 = {}^nC_2 ⇒ 4n=n(n−1)24n = \frac{n(n-1)}{2} ⇒ 8n=n(n−1)8n = n(n-1) ⇒ 8=n−18 = n - 1 (n≠0n \neq 0)। n=9n = 9

(6.4) A=[3622]A = \begin{bmatrix}3&6\\2&2\end{bmatrix}, ∣A∣=3×2−6×2=−6≠0|A| = 3\times2 - 6\times2 = -6 \neq 0। adjA=[2−6−23]\text{adj}A = \begin{bmatrix}2&-6\\-2&3\end{bmatrix}। A−1=1−6[2−6−23]=[−13113−12]A^{-1} = \frac{1}{-6}\begin{bmatrix}2&-6\\-2&3\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}-\frac13&1\\ \frac13&-\frac12\end{bmatrix}। উত্তর: A−1=[−13113−12]A^{-1} = \begin{bmatrix}-\frac13&1\\ \frac13&-\frac12\end{bmatrix}

(6.5) y=x2−1x2+1y = \frac{x^2-1}{x^2+1}। ভাগের নিয়মে y′=2x(x2+1)−(x2−1)⋅2x(x2+1)2=2x[(x2+1)−(x2−1)](x2+1)2=4x(x2+1)2y' = \frac{2x(x^2+1) - (x^2-1)\cdot 2x}{(x^2+1)^2} = \frac{2x[(x^2+1)-(x^2-1)]}{(x^2+1)^2} = \frac{4x}{(x^2+1)^2}। উত্তর: f′(x)=4x(x2+1)2f'(x) = \frac{4x}{(x^2+1)^2}

(6.6) f(x)=23x3+12x2−6x+8f(x) = \frac23x^3 + \frac12x^2 - 6x + 8। f′(x)=2x2+x−6=(2x−3)(x+2)=0f'(x) = 2x^2 + x - 6 = (2x-3)(x+2) = 0 ⇒ x=32, −2x = \frac32,\, -2। f′′(x)=4x+1f''(x) = 4x + 1: x=−2x=-2 এ f′′=−7<0f'' = -7 < 0 (সর্বোচ্চ); x=32x=\frac32 এ f′′=7>0f'' = 7 > 0 (সর্বনিম্ন)। সর্বোচ্চ মান হবে x=−2x = -2 এ (মান f(−2)=503f(-2) = \frac{50}{3})।

(6.7) সংজ্ঞা অনুযায়ী এটি f(x)=x1/2f(x)=x^{1/2} এর অন্তরক সহগ। lim⁡h→0x+h−xh=lim⁡h→0hh(x+h+x)=12x\lim_{h\to0}\frac{\sqrt{x+h}-\sqrt x}{h} = \lim_{h\to0}\frac{h}{h(\sqrt{x+h}+\sqrt x)} = \frac{1}{2\sqrt x}। উত্তর: 12x\frac{1}{2\sqrt x}

(6.8) xx2−3x+1=1\frac{x}{x^2-3x+1} = 1 ⇒ x2−3x+1=xx^2 - 3x + 1 = x ⇒ x2−4x+1=0x^2 - 4x + 1 = 0। x≠0x \neq 0 হওয়ায় xx দিয়ে ভাগ করে x−4+1x=0x - 4 + \frac1x = 0 ⇒ x+1x=4x + \frac1x = 4। উত্তর: ৪

(6.9) ∫e−5xdx=e−5x−5+C=−15e−5x+C\int e^{-5x}dx = \frac{e^{-5x}}{-5} + C = -\frac{1}{5}e^{-5x} + C। উত্তর: −15e−5x+C-\frac15 e^{-5x} + C

(6.10) খুঁটি ভেঙে ভাঙা অংশ (দৈর্ঘ্য ১৬ মি) ভূমির সাথে ৩০° কোণ করেছে। অবশিষ্ট দণ্ডায়মান অংশের দৈর্ঘ্য h=16sin⁡30∘=16×12=8h = 16\sin30^\circ = 16\times\frac12 = 8 মি। সুতরাং খুঁটির মোট দৈর্ঘ্য =8+16== 8 + 16 = ২৪ মিটার।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন