উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • Sylhet Board • সিলেট বোর্ড ২০১৯

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

K=cos⁡P+cos⁡R K=\cos P+\cos R

  1. ক)

    প্রমাণ কর যে, 3sin⁡20∘−1cos⁡20∘=4 \frac{\sqrt{3}}{\sin 20^{\circ}}-\frac{1}{\cos 20^{\circ}}=4

    (1)
  2. খ)

    P+Q+R=π \mathrm{P}+\mathrm{Q}+\mathrm{R}=\pi হলে দেখাও যে, K−1+cos⁡Q=4sin⁡P2sin⁡Q2sin⁡R2 K-1+\cos Q=4 \sin \frac{P}{2} \sin \frac{Q}{2} \sin \frac{R}{2}

    (2)
  3. গ)

    K=sin⁡Q \mathrm{K}=\sin \mathrm{Q} হলে দেখাও যে, PQR \mathrm{PQR} ত্রিভুজটি সমকোণী ত্রিভূজ।

    (3)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    বামপক্ষ
    =3sin⁡20∘−1cos⁡20∘= \frac{\sqrt{3}}{\sin 20^\circ} - \frac{1}{\cos 20^\circ}
    =3cos⁡20∘−sin⁡20∘sin⁡20∘cos⁡20∘= \frac{\sqrt{3}\cos 20^\circ - \sin 20^\circ}{\sin 20^\circ \cos 20^\circ}
    =2(32cos⁡20∘−12sin⁡20∘)12(2sin⁡20∘cos⁡20∘)= \frac{2 \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\cos 20^\circ - \frac{1}{2}\sin 20^\circ\right)}{\frac{1}{2} (2\sin 20^\circ \cos 20^\circ)}
    =4(sin⁡60∘cos⁡20∘−cos⁡60∘sin⁡20∘)sin⁡(2×20∘)= \frac{4(\sin 60^\circ \cos 20^\circ - \cos 60^\circ \sin 20^\circ)}{\sin(2 \times 20^\circ)}
    =4sin⁡(60∘−20∘)sin⁡40∘= \frac{4\sin(60^\circ - 20^\circ)}{\sin 40^\circ}
    =4sin⁡40∘sin⁡40∘=4=ডানপক্ষ= \frac{4\sin 40^\circ}{\sin 40^\circ} = 4 = \text{ডানপক্ষ} (প্রমাণিত)।

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, K=cos⁡P+cos⁡RK = \cos P + \cos R এবং P+Q+R=πP + Q + R = \pi।
    বামপক্ষ =K−1+cos⁡Q= K - 1 + \cos Q
    =cos⁡P+cos⁡R+cos⁡Q−1= \cos P + \cos R + \cos Q - 1
    =(cos⁡P+cos⁡R)−(1−cos⁡Q)= (\cos P + \cos R) - (1 - \cos Q)
    =2cos⁡P+R2cos⁡P−R2−2sin⁡2Q2= 2\cos \frac{P+R}{2} \cos \frac{P-R}{2} - 2\sin^2 \frac{Q}{2}

    যেহেতু P+Q+R=π  ⟹  P+R2=π2−Q2P + Q + R = \pi \implies \frac{P+R}{2} = \frac{\pi}{2} - \frac{Q}{2}
    ∴cos⁡P+R2=cos⁡(π2−Q2)=sin⁡Q2\therefore \cos \frac{P+R}{2} = \cos\left(\frac{\pi}{2} - \frac{Q}{2}\right) = \sin \frac{Q}{2}

    অতএব,
    =2sin⁡Q2cos⁡P−R2−2sin⁡2Q2= 2\sin \frac{Q}{2} \cos \frac{P-R}{2} - 2\sin^2 \frac{Q}{2}
    =2sin⁡Q2[cos⁡P−R2−sin⁡Q2]= 2\sin \frac{Q}{2} \left[\cos \frac{P-R}{2} - \sin \frac{Q}{2}\right]
    =2sin⁡Q2[cos⁡P−R2−cos⁡P+R2]= 2\sin \frac{Q}{2} \left[\cos \frac{P-R}{2} - \cos \frac{P+R}{2}\right]
    =2sin⁡Q2[2sin⁡P2sin⁡R2]= 2\sin \frac{Q}{2} \left[2\sin \frac{P}{2} \sin \frac{R}{2}\right]
    =4sin⁡P2sin⁡Q2sin⁡R2=ডানপক্ষ= 4\sin \frac{P}{2} \sin \frac{Q}{2} \sin \frac{R}{2} = \text{ডানপক্ষ} (দেখানো হলো)।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে, K=sin⁡QK = \sin Q
    বা, cos⁡P+cos⁡R=sin⁡Q\cos P + \cos R = \sin Q
    বা, 2cos⁡P+R2cos⁡P−R2=2sin⁡Q2cos⁡Q22\cos \frac{P+R}{2} \cos \frac{P-R}{2} = 2\sin \frac{Q}{2} \cos \frac{Q}{2}

    আমরা জানি, P+Q+R=πP + Q + R = \pi (যেহেতু PQRPQR একটি ত্রিভুজ)
      ⟹  P+R2=π2−Q2\implies \frac{P+R}{2} = \frac{\pi}{2} - \frac{Q}{2}
    ∴cos⁡P+R2=sin⁡Q2\therefore \cos \frac{P+R}{2} = \sin \frac{Q}{2}

    সমীকরণে মান বসিয়ে পাই,
    2sin⁡Q2cos⁡P−R2=2sin⁡Q2cos⁡Q22\sin \frac{Q}{2} \cos \frac{P-R}{2} = 2\sin \frac{Q}{2} \cos \frac{Q}{2}
    যেহেতু sin⁡Q2≠0\sin \frac{Q}{2} \neq 0 (কারণ 0<Q<π0 < Q < \pi),
    উভয়পক্ষকে 2sin⁡Q22\sin \frac{Q}{2} দ্বারা ভাগ করে পাই,
    cos⁡P−R2=cos⁡Q2\cos \frac{P-R}{2} = \cos \frac{Q}{2}
      ⟹  P−R2=Q2\implies \frac{P-R}{2} = \frac{Q}{2}
      ⟹  P−R=Q\implies P - R = Q
      ⟹  P=Q+R\implies P = Q + R

    আবার, P+Q+R=πP + Q + R = \pi
      ⟹  P+P=π\implies P + P = \pi
      ⟹  2P=π\implies 2P = \pi
      ⟹  P=π2=90∘\implies P = \frac{\pi}{2} = 90^\circ

    যেহেতু △PQR\triangle PQR-এর একটি কোণ P=90∘P = 90^\circ, সুতরাং PQRPQR ত্রিভুজটি একটি সমকোণী ত্রিভুজ (দেখানো হলো)।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন