গণিত • CUET • চট্টগ্রাম প্রকৌশল ও প্রযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় ভর্তি পরীক্ষা ২০০৯-২০১০

গণিত প্রশ্ন

5.

(a) যদি y=sin⁡{2tan⁡−1(1−x1+x)}y = \sin \left{2 \tan^{-1} \sqrt{\left(\frac{1-x}{1+x}\right)}\right} হয় তবে (find) dydx=?\frac{dy}{dx} = ?
(b) xx এর সাপেক্ষে (x)x(\sqrt{x})^{\sqrt{x}} এর অন্তরক সহগ নির্ণয় কর।

উত্তর ও ব্যাখ্যা

AI-তৈরি নমুনা উত্তর

(a) দেওয়া আছে,
y=sin⁡{2tan⁡−11−x1+x}y = \sin \left\{2 \tan^{-1} \sqrt{\frac{1-x}{1+x}}\right\}
ধরি, x=cos⁡θ  ⟹  θ=cos⁡−1xx = \cos \theta \implies \theta = \cos^{-1} x
তাহলে,
1−x1+x=1−cos⁡θ1+cos⁡θ=2sin⁡2(θ/2)2cos⁡2(θ/2)=tan⁡(θ2)\sqrt{\frac{1-x}{1+x}} = \sqrt{\frac{1-\cos \theta}{1+\cos \theta}} = \sqrt{\frac{2\sin^2(\theta/2)}{2\cos^2(\theta/2)}} = \tan\left(\frac{\theta}{2}\right)
অতএব,
y=sin⁡{2tan⁡−1(tan⁡θ2)}=sin⁡(2⋅θ2)=sin⁡θy = \sin \left\{2 \tan^{-1}\left(\tan\frac{\theta}{2}\right)\right\} = \sin\left(2 \cdot \frac{\theta}{2}\right) = \sin \theta
যেহেতু x=cos⁡θx = \cos \theta, সেহেতু sin⁡θ=1−cos⁡2θ=1−x2\sin \theta = \sqrt{1-\cos^2\theta} = \sqrt{1-x^2}
সুতরাং, y=1−x2y = \sqrt{1-x^2}
এখন, xx এর সাপেক্ষে অন্তরীকরণ করে পাই,
dydx=121−x2⋅ddx(1−x2)=−2x21−x2=−x1−x2\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2\sqrt{1-x^2}} \cdot \frac{d}{dx}(1-x^2) = \frac{-2x}{2\sqrt{1-x^2}} = -\frac{x}{\sqrt{1-x^2}}
উত্তর: −x1−x2-\frac{x}{\sqrt{1-x^2}}

(b) ধরি, y=(x)x=(x1/2)x=x12xy = (\sqrt{x})^{\sqrt{x}} = (x^{1/2})^{\sqrt{x}} = x^{\frac{1}{2}\sqrt{x}}
উভয়পক্ষে স্বাভাবিক লগারিদম (ln⁡\ln) নিয়ে পাই,
ln⁡y=ln⁡(x12x)=12xln⁡x\ln y = \ln\left(x^{\frac{1}{2}\sqrt{x}}\right) = \frac{1}{2}\sqrt{x} \ln x
উভয়পক্ষকে xx এর সাপেক্ষে অন্তরীকরণ করে পাই,
1ydydx=12[(ddxx)ln⁡x+x(ddxln⁡x)]\frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = \frac{1}{2} \left[ \left(\frac{d}{dx}\sqrt{x}\right) \ln x + \sqrt{x} \left(\frac{d}{dx}\ln x\right) \right]
  ⟹  1ydydx=12[12xln⁡x+x⋅1x]=12[ln⁡x2x+1x]\implies \frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = \frac{1}{2} \left[ \frac{1}{2\sqrt{x}} \ln x + \sqrt{x} \cdot \frac{1}{x} \right] = \frac{1}{2} \left[ \frac{\ln x}{2\sqrt{x}} + \frac{1}{\sqrt{x}} \right]
  ⟹  1ydydx=2+ln⁡x4x\implies \frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = \frac{2 + \ln x}{4\sqrt{x}}
  ⟹  dydx=y(2+ln⁡x4x)=(x)x(2+ln⁡x4x)\implies \frac{dy}{dx} = y \left( \frac{2 + \ln x}{4\sqrt{x}} \right) = (\sqrt{x})^{\sqrt{x}} \left( \frac{2 + \ln x}{4\sqrt{x}} \right)
উত্তর: (x)x⋅2+ln⁡x4x(\sqrt{x})^{\sqrt{x}} \cdot \frac{2 + \ln x}{4\sqrt{x}}

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন