উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • Chattogram Board • চট্টগ্রাম বোর্ড ২০২১

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

x+3y+2z=5x + 3y + 2z = 5
2x+y+3z=12x + y + 3z = 1
3x+2y+z=4.3x + 2y + z = 4.

  1. ক)

    ম্যাট্রিক্স ও নির্ণায়কের মধ্যে দুইটি পার্থক্য লিখ।

    (1)
  2. খ)

    ক্রেমারের নিয়মে সমীকরণ জোটের সমাধান কর।

    (2)
  3. গ)

    প্রদত্ত সমীকরণ জোটের চলকসমূহের সহগগুলো দ্বারা গঠিত ম্যাট্রিক্সটি MM হলে M2−2M+3IM^2 - 2M + 3I এর মান নির্ণয় কর।

    (3)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    ম্যাট্রিক্স ও নির্ণায়কের মধ্যে দুইটি পার্থক্য নিম্নরূপ:
    ১. আকার: ম্যাট্রিক্স বর্গাকার বা আয়তাকার যেকোনো আকারের হতে পারে (সারি ও কলাম সংখ্যা সমান বা অসমান হতে পারে)। পক্ষান্তরে, নির্ণায়ক সর্বদাই বর্গাকার হয় (সারি ও কলাম সংখ্যা সর্বদা সমান)।
    ২. মান: ম্যাট্রিক্সের নিজস্ব কোনো নির্দিষ্ট সংখ্যাত্মক মান নেই, এটি কেবল সংখ্যার একটি সুবিন্যস্ত কাঠামো। পক্ষান্তরে, নির্ণায়কের একটি নির্দিষ্ট সংখ্যাত্মক মান থাকে।

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত সমীকরণ জোট:
    x+3y+2z=5x + 3y + 2z = 5
    2x+y+3z=12x + y + 3z = 1
    3x+2y+z=43x + 2y + z = 4

    সহগ নির্ণায়ক,
    D=∣132213321∣D = \begin{vmatrix} 1 & 3 & 2 \\ 2 & 1 & 3 \\ 3 & 2 & 1 \end{vmatrix}
    =1(1−6)−3(2−9)+2(4−3)= 1(1 - 6) - 3(2 - 9) + 2(4 - 3)
    =1(−5)−3(−7)+2(1)=−5+21+2=18≠0= 1(-5) - 3(-7) + 2(1) = -5 + 21 + 2 = 18 \neq 0

    এখন,
    Dx=∣532113421∣D_x = \begin{vmatrix} 5 & 3 & 2 \\ 1 & 1 & 3 \\ 4 & 2 & 1 \end{vmatrix}
    =5(1−6)−3(1−12)+2(2−4)= 5(1 - 6) - 3(1 - 12) + 2(2 - 4)
    =5(−5)−3(−11)+2(−2)=−25+33−4=4= 5(-5) - 3(-11) + 2(-2) = -25 + 33 - 4 = 4

    Dy=∣152213341∣D_y = \begin{vmatrix} 1 & 5 & 2 \\ 2 & 1 & 3 \\ 3 & 4 & 1 \end{vmatrix}
    =1(1−12)−5(2−9)+2(8−3)= 1(1 - 12) - 5(2 - 9) + 2(8 - 3)
    =1(−11)−5(−7)+2(5)=−11+35+10=34= 1(-11) - 5(-7) + 2(5) = -11 + 35 + 10 = 34

    Dz=∣135211324∣D_z = \begin{vmatrix} 1 & 3 & 5 \\ 2 & 1 & 1 \\ 3 & 2 & 4 \end{vmatrix}
    =1(4−2)−3(8−3)+5(4−3)= 1(4 - 2) - 3(8 - 3) + 5(4 - 3)
    =1(2)−3(5)+5(1)=2−15+5=−8= 1(2) - 3(5) + 5(1) = 2 - 15 + 5 = -8

    ক্রেমারের নিয়মানুযায়ী:
    x=DxD=418=29x = \frac{D_x}{D} = \frac{4}{18} = \frac{2}{9}
    y=DyD=3418=179y = \frac{D_y}{D} = \frac{34}{18} = \frac{17}{9}
    z=DzD=−818=−49z = \frac{D_z}{D} = \frac{-8}{18} = -\frac{4}{9}

    নির্ণেয় সমাধান: (x,y,z)=(29,179,−49)(x, y, z) = \left(\frac{2}{9}, \frac{17}{9}, -\frac{4}{9}\right)।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত সমীকরণ জোটের চলকসমূহের সহগ দ্বারা গঠিত ম্যাট্রিক্সটি হলো:
    M=[132213321]M = \begin{bmatrix} 1 & 3 & 2 \\ 2 & 1 & 3 \\ 3 & 2 & 1 \end{bmatrix}

    এখন,
    M2=M⋅M=[132213321][132213321]M^2 = M \cdot M = \begin{bmatrix} 1 & 3 & 2 \\ 2 & 1 & 3 \\ 3 & 2 & 1 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 1 & 3 & 2 \\ 2 & 1 & 3 \\ 3 & 2 & 1 \end{bmatrix}
    =[1+6+63+3+42+9+22+2+96+1+64+3+33+4+39+2+26+6+1]=[131013131310101313]= \begin{bmatrix} 1+6+6 & 3+3+4 & 2+9+2 \\ 2+2+9 & 6+1+6 & 4+3+3 \\ 3+4+3 & 9+2+2 & 6+6+1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 13 & 10 & 13 \\ 13 & 13 & 10 \\ 10 & 13 & 13 \end{bmatrix}

    2M=2[132213321]=[264426642]2M = 2 \begin{bmatrix} 1 & 3 & 2 \\ 2 & 1 & 3 \\ 3 & 2 & 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 & 6 & 4 \\ 4 & 2 & 6 \\ 6 & 4 & 2 \end{bmatrix}

    3I=3[100010001]=[300030003]3I = 3 \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 3 & 0 & 0 \\ 0 & 3 & 0 \\ 0 & 0 & 3 \end{bmatrix}

    অতএব,
    M2−2M+3I=[131013131310101313]−[264426642]+[300030003]M^2 - 2M + 3I = \begin{bmatrix} 13 & 10 & 13 \\ 13 & 13 & 10 \\ 10 & 13 & 13 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 2 & 6 & 4 \\ 4 & 2 & 6 \\ 6 & 4 & 2 \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} 3 & 0 & 0 \\ 0 & 3 & 0 \\ 0 & 0 & 3 \end{bmatrix}
    =[13−2+310−6+013−4+013−4+013−2+310−6+010−6+013−4+013−2+3]= \begin{bmatrix} 13 - 2 + 3 & 10 - 6 + 0 & 13 - 4 + 0 \\ 13 - 4 + 0 & 13 - 2 + 3 & 10 - 6 + 0 \\ 10 - 6 + 0 & 13 - 4 + 0 & 13 - 2 + 3 \end{bmatrix}
    =[144991444914]= \begin{bmatrix} 14 & 4 & 9 \\ 9 & 14 & 4 \\ 4 & 9 & 14 \end{bmatrix}

    নির্ণেয় মান [144991444914]\begin{bmatrix} 14 & 4 & 9 \\ 9 & 14 & 4 \\ 4 & 9 & 14 \end{bmatrix}।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন