গণিত • BUET • বাংলাদেশ প্রকৌশল বিশ্ববিদ্যালয় ভর্তি পরীক্ষা ২০২১-২০২২

গণিত প্রশ্ন

1.

দেখাও যে, A=[010001100] A = \begin{bmatrix} 0 & 1 & 0 \ 0 & 0 & 1 \ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix} ম্যাট্রিক্সটি ∣λI−A∣=0 |\lambda I - A| = 0 সমীকরণকে সিদ্ধ করে। অতঃপর A12 A^{12} এর মান নির্ণয় কর।

উত্তর ও ব্যাখ্যা

AI-তৈরি নমুনা উত্তর

প্রথম অংশ (দেখানো):
দেওয়া আছে,
A=[010001100]A = \begin{bmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix}

তাহলে,
λI−A=λ[100010001]−[010001100]=[λ−100λ−1−10λ]\lambda I - A = \lambda \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} \lambda & -1 & 0 \\ 0 & \lambda & -1 \\ -1 & 0 & \lambda \end{bmatrix}

এখন নির্ণায়ক ∣λI−A∣|\lambda I - A| এর মান বের করি:
∣λI−A∣=∣λ−100λ−1−10λ∣|\lambda I - A| = \begin{vmatrix} \lambda & -1 & 0 \\ 0 & \lambda & -1 \\ -1 & 0 & \lambda \end{vmatrix}
=λ(λ2−0)−(−1)(0−1)+0= \lambda(\lambda^2 - 0) - (-1)(0 - 1) + 0
=λ3−1= \lambda^3 - 1

অতএব সমীকরণটি দাঁড়ায়:
∣λI−A∣=0⇒λ3−1=0|\lambda I - A| = 0 \Rightarrow \lambda^3 - 1 = 0

কেইলি-হ্যামিল্টন উপপাদ্য অনুসারে (অথবা সরাসরি নির্ণয় করে):
A2=[010001100][010001100]=[001100010]A^2 = \begin{bmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \end{bmatrix}
A3=A2⋅A=[001100010][010001100]=[100010001]=IA^3 = A^2 \cdot A = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} = I

তাহলে, A3−I=0A^3 - I = 0, যা সমীকরণটিকে সিদ্ধ করে। (দেখানো হলো)

দ্বিতীয় অংশ (A12A^{12} এর মান):
যেহেতু A3=IA^3 = I, সুতরাং
A12=(A3)4=I4=I=[100010001]A^{12} = (A^3)^4 = I^4 = I = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

উত্তর: II বা [100010001]\begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন