উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • Sylhet Board • সিলেট বোর্ড ২০২২

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

দৃশ্যকল্প-২: sec⁡θ=m−ncos⁡ϕmcos⁡ϕ−n,m=P+Q2,n=P−Q2 \sec \theta=\frac{m-n \cos \phi}{m \cos \phi-n}, m=\frac{P+Q}{2}, n=\frac{P-Q}{2}

  1. ক)

    sin⁡θ2+cos⁡θ21+sin⁡θ \frac{\sin \frac{\theta}{2}+\cos \frac{\theta}{2}}{\sqrt{1+\sin \theta}} এর মান নির্ণয় কর।

    (1)
  2. খ)

    দৃশ্যকল্প-১ থেকে দেখাও যে, asin⁡(A2+B)=(b+c)sin⁡A2 \operatorname{asin}\left(\frac{A}{2}+B\right)=(b+c) \sin \frac{A}{2}

    (2)
  3. গ)

    দৃশ্যকল্প-২ থেকে প্রমাণ কর যে, tan⁡θ2P=tan⁡φ2Q \frac{\tan \frac{\theta}{2}}{\sqrt{\mathrm{P}}}=\frac{\tan \frac{\varphi}{2}}{\sqrt{\mathrm{Q}}}

    (3)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    প্রদত্ত রাশি:
    sin⁡θ2+cos⁡θ21+sin⁡θ\frac{\sin \frac{\theta}{2}+\cos \frac{\theta}{2}}{\sqrt{1+\sin \theta}}
    আমরা জানি,
    1+sin⁡θ=sin⁡2θ2+cos⁡2θ2+2sin⁡θ2cos⁡θ2=(sin⁡θ2+cos⁡θ2)21+\sin \theta = \sin^2 \frac{\theta}{2} + \cos^2 \frac{\theta}{2} + 2\sin \frac{\theta}{2}\cos \frac{\theta}{2} = \left(\sin \frac{\theta}{2} + \cos \frac{\theta}{2}\right)^2
    অতএব,
    1+sin⁡θ=sin⁡θ2+cos⁡θ2\sqrt{1+\sin \theta} = \sin \frac{\theta}{2} + \cos \frac{\theta}{2}
    সুতরাং, প্রদত্ত রাশি =sin⁡θ2+cos⁡θ2sin⁡θ2+cos⁡θ2=1= \frac{\sin \frac{\theta}{2}+\cos \frac{\theta}{2}}{\sin \frac{\theta}{2}+\cos \frac{\theta}{2}} = 1

    উত্তর: 1

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দৃশ্যকল্প-১ থেকে পাই, ত্রিভুজ ABCABC-এর বাহুত্রয় a,b,ca, b, c এবং কোণত্রয় A,B,CA, B, C।
    সাইন সূত্রানুসারে,
    asin⁡A=bsin⁡B=csin⁡C=2R\frac{a}{\sin A} = \frac{b}{\sin B} = \frac{c}{\sin C} = 2R
    যেখানে RR হলো ত্রিভুজটির পরিব্যাসার্ধ।
    তাহলে, a=2Rsin⁡A,b=2Rsin⁡B,c=2Rsin⁡Ca = 2R\sin A, b = 2R\sin B, c = 2R\sin C।

    বামপক্ষ =asin⁡(A2+B)= a \sin\left(\frac{A}{2}+B\right)
    =2Rsin⁡Asin⁡(A2+B)= 2R \sin A \sin\left(\frac{A}{2}+B\right)
    =2R⋅2sin⁡A2cos⁡A2sin⁡(A2+B)= 2R \cdot 2\sin \frac{A}{2} \cos \frac{A}{2} \sin\left(\frac{A}{2}+B\right)
    =2Rsin⁡A2[2sin⁡(A2+B)cos⁡A2]= 2R \sin \frac{A}{2} \left[2 \sin\left(\frac{A}{2}+B\right) \cos \frac{A}{2}\right]
    =2Rsin⁡A2[sin⁡(A2+B+A2)+sin⁡(A2+B−A2)]= 2R \sin \frac{A}{2} \left[\sin\left(\frac{A}{2}+B+\frac{A}{2}\right) + \sin\left(\frac{A}{2}+B-\frac{A}{2}\right)\right]
    =2Rsin⁡A2[sin⁡(A+B)+sin⁡B]= 2R \sin \frac{A}{2} [\sin(A+B) + \sin B]

    যেহেতু ত্রিভুজের তিন কোণের সমষ্টি A+B+C=πA+B+C = \pi, সেহেতু A+B=π−CA+B = \pi - C।
    অতএব, sin⁡(A+B)=sin⁡(π−C)=sin⁡C\sin(A+B) = \sin(\pi - C) = \sin C।

    =2Rsin⁡A2[sin⁡C+sin⁡B]= 2R \sin \frac{A}{2} [\sin C + \sin B]
    =(2Rsin⁡B+2Rsin⁡C)sin⁡A2= (2R \sin B + 2R \sin C) \sin \frac{A}{2}
    =(b+c)sin⁡A2=ডানপক্ষ= (b + c) \sin \frac{A}{2} = \text{ডানপক্ষ}

    অতএব, asin⁡(A2+B)=(b+c)sin⁡A2a \sin\left(\frac{A}{2}+B\right) = (b+c) \sin \frac{A}{2} (দেখানো হলো)।

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দৃশ্যকল্প-২ হতে পাই,
    sec⁡θ=m−ncos⁡ϕmcos⁡ϕ−n\sec \theta = \frac{m - n\cos\phi}{m\cos\phi - n}
      ⟹  cos⁡θ=mcos⁡ϕ−nm−ncos⁡ϕ\implies \cos \theta = \frac{m\cos\phi - n}{m - n\cos\phi}

    বিয়োজন-যোজন করে পাই,
    1−cos⁡θ1+cos⁡θ=(m−ncos⁡ϕ)−(mcos⁡ϕ−n)(m−ncos⁡ϕ)+(mcos⁡ϕ−n)\frac{1 - \cos\theta}{1 + \cos\theta} = \frac{(m - n\cos\phi) - (m\cos\phi - n)}{(m - n\cos\phi) + (m\cos\phi - n)}
      ⟹  2sin⁡2θ22cos⁡2θ2=(m+n)−(m+n)cos⁡ϕ(m−n)+(m−n)cos⁡ϕ\implies \frac{2\sin^2\frac{\theta}{2}}{2\cos^2\frac{\theta}{2}} = \frac{(m+n) - (m+n)\cos\phi}{(m-n) + (m-n)\cos\phi}
      ⟹  tan⁡2θ2=(m+n)(1−cos⁡ϕ)(m−n)(1+cos⁡ϕ)\implies \tan^2\frac{\theta}{2} = \frac{(m+n)(1-\cos\phi)}{(m-n)(1+\cos\phi)}
      ⟹  tan⁡2θ2=m+nm−n⋅2sin⁡2ϕ22cos⁡2ϕ2\implies \tan^2\frac{\theta}{2} = \frac{m+n}{m-n} \cdot \frac{2\sin^2\frac{\phi}{2}}{2\cos^2\frac{\phi}{2}}
      ⟹  tan⁡2θ2=m+nm−ntan⁡2ϕ2\implies \tan^2\frac{\theta}{2} = \frac{m+n}{m-n} \tan^2\frac{\phi}{2}

    দেওয়া আছে, m=P+Q2m = \frac{P+Q}{2} এবং n=P−Q2n = \frac{P-Q}{2}
    তাহলে,
    m+n=P+Q2+P−Q2=Pm+n = \frac{P+Q}{2} + \frac{P-Q}{2} = P
    m−n=P+Q2−P−Q2=Qm-n = \frac{P+Q}{2} - \frac{P-Q}{2} = Q

    মান বসিয়ে পাই,
    tan⁡2θ2=PQtan⁡2ϕ2\tan^2\frac{\theta}{2} = \frac{P}{Q} \tan^2\frac{\phi}{2}
      ⟹  tan⁡2θ2P=tan⁡2ϕ2Q\implies \frac{\tan^2\frac{\theta}{2}}{P} = \frac{\tan^2\frac{\phi}{2}}{Q}

    উভয়পক্ষে বর্গমূল করে পাই,
    tan⁡θ2P=tan⁡ϕ2Q\frac{\tan\frac{\theta}{2}}{\sqrt{P}} = \frac{\tan\frac{\phi}{2}}{\sqrt{Q}}
    (প্রমাণিত)।

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন